مراحل درمان با TMS؛ از ارزیابی تا پایان جلسات درمان
تحریک مغناطیسی مغز (TMS) یکی از روشهای نوین و غیرتهاجمی در روانپزشکی است که برای درمان برخی اختلالات مانند افسردگی مقاوم به درمان استفاده میشود. در این روش، پالسهای مغناطیسی کنترلشده به بخشهایی از مغز ارسال میشوند تا فعالیت شبکههای عصبی مرتبط با خلق و هیجان تنظیم شود.
برای آشنایی بیشتر با جزییات این روش، به مقاله «تحریک مغناطیسی فراجمجمهای (TMS) چیست؟» در وبسایت ماورانگر مراجعه کنید.
بسیاری از افرادی که درباره درمان TMS میشنوند، این سؤال را دارند که روند درمان چگونه است و چه مراحلی دارد. آشنایی با این مراحل میتواند به بیماران کمک کند با دید روشنتر و آرامش بیشتری وارد فرایند درمان شوند.
درمان با تحریک مغناطیسی مغز (TMS) یک فرایند مرحلهای است که شامل سه بخش اصلی میشود:
۱. ارزیابی و بررسی مناسب بودن درمان
۲. انجام جلسات منظم تحریک مغناطیسی مغز
۳.پیگیری نتایج و ارزیابی پاسخ به درمان
شناخت این مراحل به بیماران کمک میکند تصویر واضحتری از روند درمان داشته باشند و با آگاهی بیشتری وارد این مسیر درمانی شوند.
۱. ارزیابی اولیه قبل از شروع درمان TMS
اولین قدم در درمان با تحریک مغناطیسی مغز، انجام یک ارزیابی بالینی دقیق است. در این مرحله پزشک بررسی میکند که آیا این روش درمانی برای بیمار مناسب است یا خیر.
در جلسه ارزیابی معمولاً موارد مختلفی بررسی میشود، از جمله:
- بررسی تاریخچه پزشکی: مرور نوع اختلال، شدت علائم و درمانهای قبلی.
- بررسی داروها: ارزیابی داروهای مصرفی و سوابق بیماریهای عصبی یا تشنج.
- غربالگری ایمنی: اطمینان از عدم وجود ایمپلنتهای فلزی یا وسایل پزشکی حساس در بدن.
در بسیاری از موارد، TMS برای افرادی توصیه میشود که به درمانهای رایج مانند دارودرمانی پاسخ کافی ندادهاند یا عوارض دارویی برای آنها مشکلساز بوده است.
تعیین ناحیه هدف در مغز
پس از ارزیابی، پزشک ناحیهای از مغز را که باید تحت تحریک قرار بگیرد مشخص میکند. این ناحیه معمولاً بخشی از قشر پیشپیشانی مغز (Prefrontal Cortex) است؛ ناحیهای که در تنظیم خلق، تصمیمگیری و پردازش هیجانی نقش مهمی دارد.
همچنین شدت تحریک نیز برای هر فرد بهصورت اختصاصی تنظیم میشود تا درمان با ویژگیهای عصبی بیمار هماهنگ باشد.
۲. جلسات درمان با TMS چگونه انجام میشود؟
پس از تکمیل ارزیابیها، جلسات درمان آغاز میشود. یکی از ویژگیهای مهم درمان TMS این است که یک روش غیرتهاجمی است و نیازی به بیهوشی یا بستری شدن ندارد.
شروع جلسه درمان
در زمان مراجعه به مرکز درمانی، بیمار روی یک صندلی راحت مینشیند و سر او در موقعیت مناسبی قرار میگیرد. سپس پزشک یا اپراتور دستگاه، کویل مغناطیسی را روی ناحیه مشخصی از سر قرار میدهد.
این کویل میدانهای مغناطیسی کوتاه و کنترلشده ایجاد میکند که میتوانند از جمجمه عبور کرده و سلولهای عصبی ناحیه هدف را تحریک کنند.
هنگام جلسه چه احساسی ایجاد میشود؟
در طول جلسه، فرد کاملاً هوشیار است. معمولاً صدای کلیک دستگاه شنیده میشود و ممکن است فرد ضربههای خفیفی روی پوست سر احساس کند. این احساس برای بیشتر افراد قابل تحمل است و معمولاً با گذشت جلسات، بدن به آن عادت میکند.
مدت زمان و تعداد جلسات
مدت جلسات بسته به نوع پروتکل درمانی متفاوت است، اما در بسیاری از برنامههای درمانی:
- هر جلسه حدود ۲۰ تا ۴۰ دقیقه طول میکشد
- جلسات معمولاً ۵ روز در هفته برگزار میشوند
- یک دوره درمانی معمولاً ۴ تا ۶ هفته ادامه دارد
در برخی مراکز ممکن است از پروتکلهای کوتاهتر یا فشردهتر نیز استفاده شود.
بعد از جلسه چه اتفاقی میافتد؟
یکی از مزایای مهم تحریک مغناطیسی مغز این است که پس از پایان جلسه، بیشتر افراد میتوانند بلافاصله به فعالیتهای روزمره خود بازگردند. معمولاً نیازی به استراحت طولانی یا محدودیت خاصی وجود ندارد.
۳. پیگیری و ارزیابی نتایج درمان
پس از پایان دوره جلسات، مرحله مهمی به نام پیگیری درمان آغاز میشود. در این مرحله پزشک بررسی میکند که بیمار تا چه اندازه به درمان پاسخ داده است.
بررسی بهبود علائم
در جلسات پیگیری معمولاً تغییرات در علائمی مانند موارد زیر ارزیابی میشود:
- کاهش احساس افسردگی
- کاهش اضطراب
- بهبود خواب
- افزایش انرژی
- بهتر شدن تمرکز
- بهبود عملکرد در فعالیتهای روزمره
در برخی بیماران تغییرات مثبت در طول درمان شروع میشود، اما در برخی دیگر ممکن است چند هفته پس از پایان جلسات بهصورت واضحتر دیده شود.
جلسات نگهدارنده
در بعضی موارد، پزشک برای حفظ نتایج درمان ممکن است جلسات نگهدارنده TMS را پیشنهاد کند. این جلسات با فاصله زمانی بیشتر انجام میشوند و هدف آنها جلوگیری از بازگشت علائم است.
مزایای درمان با TMS
تحریک مغناطیسی مغز به دلیل ویژگیهای خاص خود، برای بسیاری از بیماران گزینه قابل توجهی محسوب میشود. برخی از مزایای این روش عبارتاند از:
- غیرتهاجمی بودن
- عدم نیاز به بیهوشی
- نداشتن دوره نقاهت
- امکان بازگشت سریع به فعالیتهای روزانه
- تحملپذیری مناسب در بسیاری از بیماران
- گزینهای برای برخی افراد با افسردگی مقاوم به درمان
البته تصمیمگیری درباره مناسب بودن این درمان باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
عوارض احتمالی درمان TMS
در مقایسه با بسیاری از روشهای درمانی، عوارض TMS معمولاً خفیف و موقتی هستند. برخی از عوارضی که ممکن است در برخی افراد دیده شود عبارتاند از:
- سردرد خفیف
- احساس ناراحتی در پوست سر
- انقباض خفیف عضلات صورت هنگام تحریک
- احساس ضربه روی سر در زمان جلسه
این علائم معمولاً خفیف هستند و در بسیاری از افراد پس از چند جلسه کاهش پیدا میکنند.
سوالات متداول درباره درمان TMS
- آیا درمان TMS دردناک است؟
معمولاً نه. بیشتر افراد فقط ضربههای خفیف یا احساس تقتق روی پوست سر را تجربه میکنند.
- هر جلسه درمان چقدر طول میکشد؟
هر جلسه معمولاً بین ۲۰ تا ۴۰ دقیقه زمان میبرد.
- چند جلسه درمان لازم است؟
در بسیاری از موارد دوره درمان شامل حدود ۲۰ تا ۳۰ جلسه در طول ۴ تا ۶ هفته است.
- آیا بعد از جلسه میتوان به فعالیت روزانه برگشت؟
بله. بیشتر افراد بلافاصله پس از جلسه میتوانند به کارهای روزمره خود بازگردند.
